Felsefe Nasıl Çalışılır?

Felsefe grubu, adı tek bir dersmiş gibi görünen dört ayrı ders. Felsefe nasıl çalışılır sorusunun cevabı da bu yüzden tek bir yöntem değil: her alt ders farklı bir yaklaşım istiyor.

Dört alt ders, dört yöntem #

Tablodaki üçüncü sütun, her alt derse hangi alışkanlıkla yaklaşılacağını gösteriyor.

Bu ayrım yapılmadığında dördüne birden ezber yöntemi uygulanıyor. Mantığı ezberlemeye çalışmak, matematiği ezberlemeye çalışmak kadar verimsiz.

Alt derslerin soru sayıları ve konu dağılımları felsefe konuları ve soru dağılımı yazısında.

Mantık nasıl çalışılır? #

Mantık, felsefe grubunun en kolay net getiren alt dersi ve matematikle aynı yöntemi istiyor.

Kapsam beş başlıktan oluşuyor: önerme kavramı, önerme çeşitleri, doğruluk tabloları, kıyas ve sembolik mantık.

Her başlık için kural öğrenilir, sonra soru çözülür. Anlatım okumak tek başına yetmiyor; doğruluk tablosu kurmak pratik istiyor.

Doğruluk tabloları özellikle önemli. Ve, veya, ise, ancak ve ancak bağlaçlarının tabloları ezberlenmiyor, mantığı anlaşılıyor.

"İse" bağlacı en çok karıştırılanı. Öncül yanlışken bileşik önermenin doğru olması sezgiye aykırı geliyor ve bu noktada takılan öğrenci sayısı yüksek.

Bu tek noktaya ayrılan yarım saat, mantık sorularının önemli kısmını açıyor.

Psikoloji nasıl çalışılır? #

Psikoloji kavram ağırlıklı ama kavramların çoğu sezgiye yakın. Bu, ezber yükünü azaltan bir avantaj.

İşe yarayan yöntem, her kavramı günlük hayattan bir örnekle eşleştirmek. Klasik koşullanma soyut bir terim; zilin sesini duyunca acıkan bir köpek somut bir örnek.

Kavram örnekle eşleştiğinde hem hatırlanıyor hem soruda tanınıyor. Sorular zaten genelde bir durum verip hangi kavrama karşılık geldiğini soruyor.

Sık çıkan başlıklar sınırlı:

• Öğrenme kuramları: klasik ve edimsel koşullanma, gözlem yoluyla öğrenme
• Bellek: kısa süreli, uzun süreli, unutma nedenleri
• Algı: algıda seçicilik, algı yanılmaları, örgütleme ilkeleri
• Kişilik yaklaşımları: psikanalitik, davranışçı, hümanist, bilişsel
• Gelişim dönemleri: dönemler ve özellikleri

Beş başlık ve her biri için üç beş kavram. Toplam yük yönetilebilir.

Sosyoloji nasıl çalışılır? #

Sosyolojinin zorluğu kavramların birbirine yakın olması. Öğrenme değil, ayırt etme sorunu.

Çözüm karşılaştırmalı tablo. Sık karışan çiftler yan yana konup farkları yazılıyor.

Bu beş çift, sosyoloji yanlışlarının büyük kısmını oluşturuyor. Tablo bir kez yapıldığında karışma büyük ölçüde bitiyor.

Tabloyu kendiniz yapmanız önemli. Hangi ölçütün ayırt edici olduğuna karar vermek, konuyu anlamanın kendisi.

Felsefe alt dersi nasıl çalışılır? #

Burada en çok işe yarayan yaklaşım, her filozofu bir soruya verilmiş cevap olarak görmek.

Felsefe tarihi, aynı soruların farklı cevaplarından oluşuyor. "Bilgi mümkün mü" sorusuna verilen cevaplar bir grup, "varlık nedir" sorusuna verilenler başka bir grup.

Bu yapı kurulduğunda filozoflar tek tek ezberlenmiyor; bir tartışmanın tarafları olarak öğreniliyor.

Örneğin bilgi felsefesinde soru şu: bilginin kaynağı akıl mı deneyim mi? Rasyonalistler akıl der, empiristler deneyim, kritisizm ikisini birleştirir.

Üç görüş, tek bir soru etrafında. Ezberlenecek şey üç ayrı liste değil, bir tartışma.

Bu yöntemin ayrıntısı ve filozof listesinin nasıl yönetileceği filozoflar nasıl ezberlenir yazısında.

Örnek: bir haftalık felsefe programı #

Aşağıdaki program eşit ağırlık hedefleyen bir öğrenci için, haftada 2,5 saat üzerinden kuruldu.

Mantığın her hafta sabit yer alması bilinçli. Kurallı bir alan olduğu için düzenli pratik, net kaybını tamamen önlüyor.

Perşembe gününün dönüşümlü olması, iki alt dersin de ihmal edilmemesini sağlıyor. İkisi toplam 6 soru getiriyor.

Günlük on dakikalık tekrar bloğu, filozof eşleştirmelerini sınav gününe kadar taşıyor.

Felsefe nasıl çalışılır: kavramlar nasıl kalıcı olur? #

Felsefe grubunun tamamında ortak bir zorluk var: kavramların soyut olması ve günlük dilde karşılığının bulunmaması.

Bu zorluğu aşmanın en etkili yolu, her kavramı somut bir örnekle eşleştirmek. Soyut kalan kavram hatırlanmıyor.

Epistemoloji terimi tek başına akılda kalmıyor. "Bunu nereden biliyorum" sorusunun felsefesi denildiğinde ise yerine oturuyor.

Aynı yöntem diğer alanlar için de işliyor. Ontoloji "gerçekten var olan ne", etik "ne yapmalıyım", estetik "güzel nedir" sorularına indirgeniyor.

Bu indirgeme felsefeyi basitleştirmiyor; sınav kapsamında gereken düzeye getiriyor. Sorular zaten bu düzeyde soruluyor.

İkinci yöntem, karşıt kavramları birlikte öğrenmek. Nesnel ve öznel, tümel ve tikel, a priori ve a posteriori.

Karşıt çiftler tek tek öğrenildiğinde iki bilgi; birlikte öğrenildiğinde tek bir ayrım oluyor.

Üçüncü yöntem, kavramı bir tartışmaya yerleştirmek. Determinizm kavramı tek başına soyut; "insan özgür mü" tartışmasının bir tarafı olarak somut.

Psikolojide de aynı yöntem geçerli. Koşullanma kavramı, günlük hayattan bir örnekle eşleştiğinde kalıcı oluyor.

Sosyolojide ise kavramlar zaten toplumsal olgulara karşılık geliyor. Statü, rol ve norm kavramları kendi hayatınızdan örneklerle somutlaştırılabiliyor.

Mantıkta örnek ihtiyacı daha da yüksek. Doğruluk tablosu soyut bir yapı; günlük bir önermeyle test edildiğinde anlaşılıyor.

Bu dört alanda ortak kural şu: kavramın tanımını yazdıktan sonra yanına kendi cümlenizle bir örnek ekleyin. Kitaptaki örnek değil, sizin bulduğunuz.

Kendi bulduğunuz örnek, kavramı gerçekten anladığınızın da göstergesi. Örnek bulunamıyorsa kavram henüz oturmamış demektir.

Felsefe grubunda deneme analizi nasıl yapılır? #

Dört alt ders olduğu için analiz de dört başlıkta yapılmalı. Toplam felsefe neti tek başına hiçbir yönlendirme vermiyor.

Mantık yanlışları en kolay yorumlananı. Yanlış varsa kural eksik ya da yanlış uygulanmış demektir.

Çözümü hedefli: o kuralın yeniden çalışılması ve on soru çözülmesi. Mantıkta tekrarlayan yanlış görülmesi nadir, çünkü kural bir kez oturuyor.

Felsefe yanlışları iki sebepten olabiliyor. Ya görüşün hangi akıma ait olduğu bilinmiyor ya da akım biliniyor, temsilci bilinmiyor.

İki durumun çözümü farklı. İlki alan çalışması, ikincisi liste tekrarı gerektiriyor.

Psikoloji yanlışları genelde kavramın örnekle eşleşmemesinden geliyor. Kavram tanım olarak biliniyor ama durumda tanınmıyor.

Çözümü, o kavram için kendi hayatınızdan bir örnek bulmak. Tanımı yeniden okumak işe yaramıyor.

Sosyoloji yanlışları neredeyse her zaman kavram karışmasından geliyor. İki yakın kavramdan yanlış olanı seçiliyor.

Çözümü karşılaştırma tablosuna o çifti eklemek ve ayırt edici noktayı yazmak.

Dört başlığın ayrı izlenmesi, beş deneme sonunda hangi alt derste eksik olunduğunu net biçimde gösteriyor.

Genelde tek bir alt derste yoğunlaşma çıkıyor ve o alt ders bir sonraki ayın çalışma başlığı oluyor.

Analizde ikinci bir boyut, süre. Felsefe soruları kısa görünüyor ama bazı mantık soruları doğruluk tablosu kurmayı gerektiriyor ve uzun sürüyor.

Bir mantık sorusuna iki dakikadan fazla harcanıyorsa, o soru işaretlenip geçilmeli. Kalan süre başka sorulara daha çok net getiriyor.

Bu yaklaşımın işlemesi için bir koşul var: kayıtların düzenli tutulması.

Tek bir denemeden çıkarılan sonuç güvenilir değil. En az beş denemenin eğilimi alınmalı ve karar ona göre verilmeli.

Kayıt tutmak fazladan bir iş gibi görünüyor ama haftada beş dakika alıyor. Karşılığında, çalışma süresinin nereye gideceği tahminle değil veriyle belirleniyor.

Bu fark dokuz aylık bir hazırlıkta birikiyor. Yanlış yere harcanan her hafta, doğru yere harcanmış bir haftanın kaybı anlamına geliyor.

Üçüncü bir boyut, alt dersler arası denge. Beş denemede felsefe netleri iyi ama mantık netleri düşükse, program yeniden ayarlanmalı.

Bu ayarlama basit: zayıf olan alt derse haftada bir oturum daha ekleniyor, güçlü olandan bir oturum çıkarılıyor.

Dengenin düzenli izlenmesi, dört alt dersten birinin sessizce geri kalmasını önlüyor.

Dördüncü boyut, TYT ve AYT ayrımı. TYT felsefe soruları kavram düzeyinde kaldığı için, AYT'de zorlanan bir öğrenci TYT'de rahat olabiliyor.

Bu durumda analiz iki teste ayrı yapılmalı; birleştirilmiş bir felsefe neti yanıltıcı oluyor.

Soru çözümü nasıl olmalı? #

Felsefe grubunda soru tipleri sınırlı ve tekrarlı. Bu, çıkmış soru çözmeyi özellikle verimli kılıyor.

Sorular genelde üç biçimde geliyor: bir görüş verilip kime ait olduğu, bir durum verilip hangi kavrama karşılık geldiği, ya da bir akıl yürütme verilip geçerli olup olmadığı.

Üçüncü tip mantık sorusu ve tamamen kurallı. İlk ikisi ise eşleştirme becerisiyle ilgili.

Yanlışlar iki başlıkta ayrılmalı: eşleştirme hatası ve kavram eksiği. İlki tekrar istiyor, ikincisi konuya dönmeyi.

Haftalık planın bütünü için haftalık çalışma programı nasıl hazırlanır, hazırlığın çerçevesi için YKS hazırlık rehberi yazısına bakabilirsiniz.

Son bir not dört alt dersin dengesi üzerine.

Felsefe grubunun en sık görülen sorunu, tek bir alt derse yoğunlaşmak. Genelde felsefeye çalışılıyor ve diğer üçü ihmal ediliyor.

Oysa üçü birlikte AYT'deki soruların dörtte üçünü oluşturuyor. Dengeli bir program, tek bir alt derste uzmanlaşmaktan çok daha fazla net getiriyor.

Dört alt dersin özeti:

• Mantık: kural öğrenilir, bol soru çözülür
• Psikoloji: her kavram bir örnekle eşleştirilir
• Sosyoloji: karışan kavramlar tabloyla ayrılır
• Felsefe: filozoflar tartışma grupları hâlinde öğrenilir